Wrocławskie ZETO, jeden z najbardziej rozpoznawalnych przykładów modernistycznej architektury regionu, zyskało ostateczną ochronę prawną. Po latach sporów i postępowań sądowych, decyzja Naczelnego Sądu Administracyjnego zamknęła wszelkie wątpliwości dotyczące jego statusu – obiekt pozostaje wpisany do rejestru zabytków i znajduje się pod stałym nadzorem konserwatora.
Rozstrzygnięcie, które kończy wieloletni spór
Ostatnia rozprawa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przesądziła losy budynku przy ul. Ofiar Oświęcimskich. Sąd rozpatrzył skargę kasacyjną dotyczącą wpisu ZETO do rejestru zabytków i uznał ją za bezzasadną. Tym samym wcześniejsze decyzje Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zyskały moc prawną. Wyrok NSA oznacza, że budynek jest chroniony i nie można go wyłączyć spod ochrony konserwatorskiej żadnymi dalszymi odwołaniami.
Co oznacza ochrona konserwatorska dla właścicieli i miasta?
Wpis do rejestru zabytków pociąga za sobą konkretne konsekwencje. Każda ingerencja w bryłę lub wnętrza obiektu musi być konsultowana ze służbami konserwatorskimi. Obowiązkiem obecnego właściciela jest utrzymanie historycznego charakteru budynku oraz zapewnienie mu właściwego stanu technicznego. Ochrona ta to nie tylko kwestia wymogów formalnych – podkreśla również wyjątkową wartość architektoniczną i historyczną miejsca, stanowiącego element tożsamości Wrocławia.
ZETO na tle historii i rozwoju Wrocławia
Początki budynku sięgają końca lat 60. XX wieku, gdy wrocławska scena informatyczna przeżywała dynamiczny rozwój. Za projekt odpowiadali Anna i Jerzy Tarnawscy, znani z innowacyjnego podejścia do architektury. Budynek powstał z myślą o Zakładach Elektronicznych Technik Obliczeniowych, które współpracowały między innymi z zakładami ELWRO. W tamtym czasie była to jedna z najnowocześniejszych inwestycji, podkreślająca aspiracje miasta jako centrum nowych technologii.
Modernizm i funkcjonalność – architektoniczna wizytówka
ZETO wyróżnia się przemyślanym układem przestrzennym i zastosowaniem nowatorskich rozwiązań technicznych. Na niższych kondygnacjach przewidziano pomieszczenia przeznaczone dla zaawansowanych maszyn obliczeniowych, natomiast na wyższych piętrach zlokalizowano przestronne biura. Dbałość o maksymalny dostęp do światła dziennego oraz funkcjonalność wnętrz sprawiły, że budynek od początku cieszył się opinią miejsca przyjaznego pracownikom.
Znaczenie i nagrody – dlaczego ZETO jest wyjątkowe?
Realizacja Anny i Jerzego Tarnawskich zdobyła uznanie nie tylko wśród specjalistów, ale również w świecie architektury. Obiekt uznaje się za doskonały przykład modernizmu okresu powojennego – zarówno pod względem estetyki, jak i jakości wykonania. ZETO jest jednym z ostatnich oryginalnych świadectw wrocławskiej historii komputerowej, a jego zachowanie ma znaczenie dla tożsamości miasta.
Nowy rozdział – plany na przyszłość i zobowiązania inwestora
Przez ostatnie dekady budynek stopniowo tracił dawny blask z powodu braku systematycznej konserwacji. W 2022 roku został objęty wpisem do rejestru zabytków, co uniemożliwiło przeprowadzenie niekontrolowanych zmian lub rozbiórki. W 2024 roku właścicielem ZETO została wrocławska firma HEA Deweloper. Od tego momentu to właśnie na niej spoczywa odpowiedzialność za przywrócenie budynkowi dawnej świetności i prowadzenie wszelkich prac zgodnie z zaleceniami konserwatorskimi. Właściciel musi zadbać o renowację, która nie naruszy unikatowego charakteru obiektu, a jednocześnie pozwoli na jego dalsze użytkowanie.
Informacje na podstawie komunikatów Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Źródło: wroclaw.pl